Euskal komunitatearen bizindar etnoliguistikoa

Andoaingo, Arrasateko, Bergarako, Hernaniko eta Lasarte-Oriako udalerriak.

EGILEAK: Ibon Usarralde eta Iñaki Martinez de LunaARGITARATZAILEA: Soziolinguistika KlusterraBABESLEAK: Andoaingo, Arrasateko, Bergarako, Hernaniko eta Lasarte-Oriako Udalak

Soziolinguistika Klusterrak argitaratzen duen lehen liburua da, Andoaingo Arrasateko, Bergarako, Hernaniko, eta Lasarte-Oriako Udalen laguntzarekin, eta soziolinguistikaren esparruarekin eta euskararen normalkuntzarekin estuki lotua dagoena.

Ibon Usarralde eta Iñaki Martinez de Luna izan dira liburu honen egileak. Soziologian lizentziatua lehena, eta soziologian doktorea bigarrena, beste hainbat merituren artean.

Ikerketaren zergatiak

Ikerketa honen abiapuntuan hausnarketa, kezka, edo ezinegon batzuk aurkitu daitezke. Hausnarketa guztien oinarrian bat: erabilera dela euskararen normalizazioaren adierazle adierazgarriena eta erabileran zeresana duten faktoreak identifikatu, bakoitzaren garrantzia zehaztu, eta neurtu beharra dagoela eskuartze ekimen eraginkorrak bideratu nahi badira.

Euskaraz hitz egiteko gaitasunaren eta erabileraren artean zulo handia dago; gero eta jauzi handiagoa, hain zuzen: oro har, euskarazko gaitasuna lortzen duten gizabanakoen kopurua azkarrago hazten da, euskaraz hitz egiten duten gizabanakoen kopuruarena baino; joera nagusi hori, alabaina, ez da kasu guztietan betetzen.

Hori horrela izanik, kezka eta helburu nagusia hau izan da: zergatik dakienak ez du erabiltzen? Ikerketa hau galdera horri erantzuteko ahaleginean koka dezakegu. Egileak faktore edo elementu batzuetara mugatu dira, eta ezin, beraz, aipaturiko galdera horri erantzun erabateko bat eman. Aitzitik, partzialki bada ere, ahalik eta erantzun osoena ematen saiatu dira.

Ikerketaren helburuak

Lau helburu izan ditu ikerketak:

1. Quebec-en sortutako “Bizindar Etnolinguistikoa”ren (Ethno-linguistic Vitality) eredu teorikoa Euskal Herriko egoera soziolinguistikora modu aplikatuan doitzea eta garatzea.
2. Euskararen erabileran eragiten duten faktoreak identifikatu, bakoitzaren garrantzia zehaztu eta neurtzea, eta ahalegin hori teorikoki hornitzea.
3. Andoain, Arrasate, Bergara, Hernani eta Lasarte-Oriako euskal hizkuntza komunitateen azterketa konparatibo bat egitea.
4. Aurreko hiru puntuen bidez, ibilbide luze baten lehen urrats xume baina sendoa ematea.

Ikerketaren eredu teorikoa

Bizindar etnolinguistikoa izeneko eredu teorikoaren baitan hizkuntza portaeran eragiten duten faktore guztiak bilduz gero, emaitza neurri bereko euskararen erabilera litzateke: gizarte baldintzak zelakoak, bizindarra nolakoa, erabilera halakoa.

Zergati, helburu eta lan-hipotesi horiei ahalik eta modu osoenean erantzun nahian, ikerketa oinarritu eta koherente bihurtuko zuen eredu teoriko bat aurkitzea beharrezkoa zen. Eredu teorikoak ikerketaren ezaugarrietara egokitu behar zuen; besteak beste, euskal hizkuntza komunitatearen barne nahiz kanpo osagai guztiak barneratu eta horiek ulergarri bihurtzeko modukoa izan behar zuen. Horrela, Ikerketa “bizindar etnolinguistikoa” kontzeptuaren atzean dagoen eredu teorikoan oinarritzea egokia izan zitekeela erabaki zuten ikertzaileek, eta, beraz, kontzeptu honen atzean dagoen eredu teorikoa da ikerketaren euskarri.

Atal oso bat eskaini zaio liburuaren eredu teorikoaren gaiari, eta bertan, kontzeptua bera modu argigarri batez azaltzeaz gain, bizindar etnolinguistikoaren jatorrizko formulazioa gauzatu zutenetik hasi eta denborarekin batera irabazi dituen ñabarduren berri ematen zaigu

Ondorio nagusiak

Ikerketaren emaitza orokorrak honako grafikoan bildu ditugu:



Itxuraz, neurtu ditugun bizindar etnolinguistikoaren eta euskararen erabileraren artean badago nolabaiteko loturaren bat. Bi aldagaiek grafikoan marrazten duten ibilbidea antzekoa da: herri batean bizindar etnolinguistikoak gora eginez gero, euskararen erabilerak ere gora egiten du. Herri guztietan hori gertatzeak gure ikerketaren oinarrian egon den hipotesia neurri batean baieztatzeko nahikoa arrazoi ematen digula deritzogu: “euskal hizkuntz komunitatearen bizindar etnolinguistikoa nolakoa, euskararen erabilera halakoa”.

Salbuespenak salbuespen, beraz, ikerketaren azalpen logika honako bi esaldi hauetan laburtu daiteke:

1. Bizindar etnolinguistiko gero eta handiagoa, orduan eta euskararen erabilera altuagoa. Bizindarra nolakoa, erabilera halakoa.
2. Bizindar etnolinguistikoaren eta euskararen erabileraren arteko erlazioa ez da herri guztietan intentsitate berekoa. Bizindar etnolinguistikoa baxua denean, euskararen erabilerarekiko duen distantzia handiagoa da; aldiz, bizindar etnolinguistikoa altua denean, euskararen erabilerarekiko distantzia estuagoa da. Beste modu batera esanda, bizindar etnolinguistikoa baxua denean, euskararen erabilerarekiko lotura zehazten duen ratioa handiagoa da. Eta bizindar etnolinguistiko gero eta altuagoa izan, euskararen erabilerarekiko loturaren intentsitatea adierazten duten ratioa gero eta txikiagoa da. Edo, bestela esanda, bizindarra neurri batean sendotzen denean, erabilera are nabarmenago igotzen da.

Ikerketaren baliagarritasuna

Etorkizunean tresna honen garapenean eman beharreko urratsak azaltzen saiatu dira egileak, eta hiru norabide eduki beharko lituzkete, beraien iritziz:

1. Euskal hizkuntza komunitatea osatzen duten osagaietan sakondu behar dugu, komunitate horretan eragiten duten faktoreak hobeto identifikatuz. Hau da erantzun beharreko galdera: zeintzuk diren nagusiki euskal komunitatearen bizindar etnolinguistikoa -edo osasuna- ahalbideratzen eta bermatzen duten faktoreak, bai euskal hizkuntza komunitatearen barrukoak eta baita euskal hizkuntza komunitatea kokatzen deneko gizartekoak ere.
2. Bestetik, euskal hizkuntza komunitatearen bizindar etnolinguistikoaren faktoreak identifikatzeaz gain, faktore horien pisu erlatiboa zehazten eta fintzen jarraitu beharra dago.
3. Azkenik, eta amaitzeko, horrelako ahalegin baten beharra azpimarratu nahi izan dute euskararen normalizazioaren mesedetan. Izan ere, euskal hizkuntza komunitatearen bizindar etnolinguistikoaren osagaiak hobeto identifikatuz eta horien pisu erlatiboa zer nolakoa behar duen zehatzago zedarrituz, euskararen erabileran, eta beraz, euskararen normalizazioan aurrerapauso eraginkorrak eta arrakastatsuak emateko aukerak sortuko baitira.

Liburua eskuratzeko

Liburua ohiko liburu dendetan salgai da. Eskaera Soziolinguistika Klusterraren bulegora eginez gero ere, liburua eskuratu ahal izango da (e-posta: kluster@soziolinguistika.org edo 943 59 25 56).

Ikerketaren datu-basea

Ikerketa honetan jaso diren emaitza guztiak dituzu datu-base honetan. Batetik, datu guztiekin osatutako taula ageri da bertan, eta bestetik, emaitzekin osaturiko grafikoak, herriz herri banatuta lehenengo eta emaitza orokorrak bilduz ondoren.