Oraingo zenbakian “Baiona-Donostia Eurohirian euskarak zer” da aztergai nagusia dosierraren atalean, eta bestelako artikuluak “Gurean” izeneko bigarren atalean ditugu. Baiona-Donostia Eurohiria zer den eta euskararekin nola lotzen den jakiteko daude lehen artikuluak eta baita zenbait adituren iritziak ere. Hitzaurrean adieraziko dira, batipat, sortzen ari diren zenbait gauza berri (aipaturiko Eurohiria, esate baterako), azken urteotan sorturiko zenbait gauza zaharren ondoan. DOSIERRA atalean sartzen den lehen artikuluak Eurohiria Europako Batasunean (EB) nola eta zertarako sortu zen adierazi nahi du, Eurohiriaren Liburu Zuria laburtuz. EBren garapenean itxuraz kontraesanekoak diren zenbait joera azaltzen dira gaur egun; horien artean: 1) batasuna lortzea zentzu guztietan, nahiz eta esparru batzuetan bakarrik nabaritu oraingoz; 2) horretarako behar diren maila ezberdineko azpilurraldeak sortu; 3) hau guztia, gaur egun dirauten muga tradizionalak ezabatuz, teorian praktikan baino gehiago bada ere.

Baiona eta Donostia artean dauden herri, giza- eta hizkuntza-talde hain desberdinak kontuan hartuta, etorkizunari begira gutasun edo komunitate sentimendua izango duen eurohiri bat osatzea nahi bada, horko biztanleriaren arteko harremanak erraztuko dituen komunikazio sare sendoa eraiki beharko da. Era guztietako komunikazio sareaz ari naiz: errepide, garraio, media, industria, merkataritza eta beste hainbat zerbitzuez. Hemen hizkuntzaren bidezko komunikaziora mugatuko gara, baina komeni da era guztietako komunikazio azpiegiturek hizkuntzaren bidezko komunikazioa baldintzatzen dutela jabetzea. Eta beste alde batetik begiratuz, elkarren arteko gutasuna sortzeko azpiegitura materiala eta funtzionala beharrezkoak dira, baina horrekin batera giza baliabideek hizkuntzaren bidezko komunikazioa ez badute konpartitzen, azpiegitura hori aparatu hutsa besterik ez dela jabetzea ere beharrezkoa da.

SARRERA

TANDEM izenez ezagutzen den metodoak, guztira, 25 ikastetxe eta onarpen publikoa duten elkarteei, eta unibertsitateko 15 proiekturi ematen die izena. Hizkuntzen ikasketan elkartrukea oinarritzat duen metodologia didaktikoa da Tandem.

Ez da, ordea, elkartrukea soilik egiten; ikastaroak antolatzen dira lurralde ezberdinetako bi talde batera bilduz: esate baterako, Donostian alemaniera ikasi nahi duten euskaldun nahiz erdaldunak, eta gaztelera ikasten ari diren alemanak (tamalez, euskara ikastera bizpahiru aleman besterik ez dira etortzen urtero) egunero 2 orduko jardunaldietan biltzen dira, ordubetez gaztelera eta beste ordubetez alemaniera lantzeko. Ikastaro hauetan ekintza kulturalak nahiz bestelako eztabaidak izan daitezke mintzagai.

1992an, Iparraldea antolaketa dinamika batean sartu zen Euskal Herria 2010 prospektibaren bidez, eta denbora berean gure nortasun kolektiboa berriz definitu genuen, euskarari eta euskal kulturari lehen tokia emanez. Dinamika honen guztiaren bilakaera hiru idazkitan aurki daiteke: lurralde antolaketaren eskema, Baiona-Angelu-Biarritz elkarteko 2001 egitasmoa, eta euskal eurohiriaren liburu zuria (Le Schéma d’aménagement linguistique, 1996; District BAB, projet 2001: le Livre blanc de l’Eurocité Basque, 1997).

Urraspide hau laburbilduz, esan dezakegu lurralde antolaketak hizkuntz politika hitzartu bat eman digula. Baina gero, hirigintzak muga gainditu duelarik, Eurohiriaren egitasmoarekin ohartu gara Euskal Herriak ez daukala eremu guztia estaltzen duen hizkuntzarik. Hizkuntzen dinamikaz gogoeta sakona egin behar dugu muga kultural hori gainditzeko.

Donostia-Baiona eurohiriaren eraikuntza progresiboak, nahiz eta une honetan nahiko birtuala izaten jarraitzen duen, erronka berri batzuk sortzen ditu euskararen berreskurapen eta ondoren normalizazioan, bai Gipuzkoan, bai Lapurdin. Izan ere, Donostia eta Baiona arteko megalopoliaren eraikuntzak 50 kilometro ingurutan zeharkatuko litzatekeen 600.000 biztanleko hiri bat sortuko luke. Gaur egun, Gipuzkoako Diputazioa eta Baiona-Angelu-Biarritze Hiri Elkargoa lanean dabiltza egitasmo hau errealitate bilaka dadin, eta proiektua gauzatzen laguntzeko mugaz gaindiko agentzia bat sortu dute. Hainbat lankidetza alor izendatuak izan dira, hala nola, garraioak eta ingurugiroa, baina euskara ez da agertzen nahiz eta bi herrialdeen arteko osagai amankomuna izan. Geroantzean pentsa daiteke hizkuntzek, eta bereziki euskarak, arreta berezia ukango dutela. Perspektiba horretan komeni da euro-hiri horrek dakartzan erronkak izendatzen joatea.

Azken urteetan, eurohiriaz barra-barra ari gara Euskal Herriaren herrialde desberdinetan ditugun erakunde unibertsitario eta ikerketa jakintsuen kolektiboek eratutako hainbat batzarretan. Baina, hain erabilia delako, hain zuzen, beharrezko deritzot kontzeptu horrekin zer ulertzen den galdetzea edo hori darabilgunok esanahai bera adierazteko darabilgun jakitea. Gure “herritar ulermenean�», hurbileko herriarenean, euskaldunok bere baitan atxikitzen gaituzten estatuen barnean, alegia, hiria, hasteko eta behin, tokiaren adierazle gertatzen da, geofisiko izenda dezakegun gune jakin bat. Are toki jakin horretan bizi den jendetza bezala ere konpreni liteke, luzamenez. Eta honela ari garenean, berehala, hiritar kontzeptua jaurtitzen dugu toki jakin horretan bizi den norbanakoa seinalatuz. Baina ulermen modu hau erreferentzia egiten badugu, zertara dator eurohiriaren aipamena? Orain arte toki desberdin zirenak, nola hedaduran geofisikoki hala jendetzan toki unitate erraldoiago bat eraikiz, bateratzen ditugula esanahi al da? Hori bada guztia, ez luke merezi hainbat batzar gai horren inguruan egiteak!

IPARRALDEAREN HEGOA, HEGOALDEAREN IPARRA

Orain hamar bat urte abiatu zen, lehenengoz, Baiona-Donostia Euskal Eurohiria sortzeko eta gauzatzeko proiektua. Artean, Europa Batuaren garapena gaur baino atzerago zegoen, mugak muga ziren oraindik, eta mugaz gaindiko lankidetza proiektu batek jende gehienaren begietara ez zuen zentzu handirik, ez eta aurrera egiteko ikuspegi argirik ere.

Gerora, Europa eraikitzeko prozesuan, garrantzi handiko bi erabaki hartu dira Europako Batasunaren barnean: bata, estatuen arteko muga politiko eta administratiboak ezabatzea, eta bestea, euroa ezartzea. Egun, estatuen arteko muga zaharren bi aldeetara dagoen Euskal Eurohiriak zentzu berri bat izan dezake: mugaren hegoaldean nahiz iparraldean Eurohiriak biltzen dituen lurraldeen borondate hutsaz gaindi, badago alde biak definitzen dituen izatasun bakar bat, Europarena alegia.

1. GAZTETXOEN EUSKARA ERABILERA EZAGUTZAREN AZPITIK

Azken urteetan euskararen normalizazio bidean, irakaskuntzaren bidez, euskararen ezagutza zabaltzen egin dira batez ere ahaleginak. Ondorioz, asko gehitu da euskara eta euskaraz ikasi izan duten gaztetxoen taldea; baina badakigu, gazte hauen artean euskararen ezagupena hainbat ez dela ugaritu hizkuntza honen erabilpena. Eta jakina, gazteek erabiltzen ez duten hizkuntzak ez du oso argi bere etorkizuna.

Euskal Herriko, eta batik bat Euskal Autonomi Erkidegoko, 13/14 urtetako ia gaztetxo guztiak iritsi dira, etxean nahiz eskolan jasotako euskararen bidez, euskara ikastera –hizkuntza hau ondo ez bada ere erdizka ezagutuz-.

Euskararen normalizazioak, Euskal Herriko hizkuntza lurralde honetako biztanleentzat eguneroko komunikazio tresna bihurtzeko prozesu soziolinguistiko bezala ulerturik, norabide estrategiko batzuk inplikatzen ditu. Hala nola, euskal hiztunak ugaldu, hizkuntzaren funtzio sozialak irabazi, erabilera sustatu, edota lege eta arau juridikoak sortu.

Norabide horiek gauzatzeko hainbat tresna edo baliabide eskuratu eta baldintzak bete behar dira. Horien artean batzuk ezinbestekoak dira: herriaren borondatea eta inplikazioa, botere publikoen engaiamendu irmoa, hizkuntz politika finkatzeko eta eramateko tresna instituzionalak, lurraldeko botere gune identifikatua, dirua, eta abar. Galdera, beraz, hauxe da: eurohiriaren sortzea behar guzti horiei begira lagungarria izan daiteke ala normalizazioari oztopo gehiago sortuko dizkio?

Oharra: Artikulu hau Baiona-Donostia Eurohiriaren Liburu Zuriaren txostenaren laburpena da, eta Baiona-Donostia Eurohiriaren Aholkularitza Bulegoak argitaratu du (agency@eurocity.gipuzkoa.net). Eurohiria aurkezten duen beste txostenik ez dugu aurkitu. Hizkuntzaren inguruko gaiez hausnarketa egiteko mintegi bat burutu zen 2002ko maiatzean Donostian eta Baionan; gaiaren inguruan Maria-Jose Azurmendik egindako gogoeta aldizkari honetan bertan duzu.

ABIAPUNTUA: bi lurralde mugakide

Abiapuntutzat bi lurralde errealitate desberdin eta “urruneko�» ditugu… nahiz mugakide. Hain gertu eta hain urrun daudenak. Muga tarteko duten bi lurralde, goi-mailako erabaki politiko baten ondorioz (Europa eraikitzeko prozesua), etorkizun “komuna�» eta ustez hobea izatera behartuta daudenak. Europar estatu nagusiaren lehen hipotesia da hemen abiapuntutzat hartzen duguna.